Małgorzata Jarosz: Marian Michalski ps. „Drągal II”

W niniejszym artykule pragnę przybliżyć postać Mariana Michalskiego ps. „Drągal II”. Artykuł związany jest ściśle ze staraniami Kolegów z Brygady Łódzkiej, którzy podjęli próbę usunięcia tablicy szkalującej bohatera. Tablica mieści się w Radzicach Dużych (gmina Drzewica, powiat Opoczno), znaleźć można na niej następującą treść: W tym miejscu dn. 31.05.1951 r. w nierównej walce z bandytą „Drągalem” w obronie mienia społecznego zginął Wojciech Wrzosek ur. 27.03. 1913. Niepokojące jest to, że pod tablicą do tej pory palone są znicze, a w Opocznie do niedawna istniała ulica Wojciecha Wrzoska.

Marian Michalski przyszedł na świat 11 marca 1925 roku w Przystałowicach Dużych. Zaraz po wojnie wyznaczony został na stanowisko komendanta posterunku MO w Rusinowie, niemniej jednak już w lecie zbiegł do lasu i rozpoczął działalność zbrojną. Jego oddział miał ogromny wkład w walkach z czerwonym okupantem. Organizacja prowadziła działalność w powiecie opoczyńskim i była całkowicie podporządkowana WiN. I tak na przykład 19 sierpnia 1945 roku wykonano wyrok na Franciszku Kaszubie, sekretarzu komitetu gminnego PPR w Białobrzegach Opoczyńskich. 7 października zorganizowano natomiast akcję na Kasę Nadleśnictwa Państwowego w Smardzewicach. Zastrzelony został wówczas Stefan Rosiak, członek PPR i ORMO.
Oddział Michalskiego ujawnił się najprawdopodobniej wiosną 1947 roku, na mocy amnestii. Działalność wznowiona została jednak ponownie w roku 1949 na terenach powiatów opoczyńskiego, grójeckiego, rawskiego i radomskiego. Akcje nie miały tylko i wyłącznie charakteru zbrojnego, prowadzono też tak zwany mały sabotaż, w ramach którego niszczone były portrety dostojników państwowych.
W wyniku licznych aresztowań organizacja została zlikwidowana w październiku 1951 roku, jednak samemu Michalskiemu udało się zbiec do Warszawy, gdzie odtworzył swój oddział. W dniu 4 kwietnia 1952 roku podczas próby ujęcia w “Gospodzie Inwalidów” przy ulicy Targowej w Warszawie, został ranny i zatrzymany. Wojskowy sąd rejonowy w dniu 31 stycznia 1953 roku skazał go na karę śmierci, a Rada Państwa nie skorzystała z prawa łaski. Marian Michalski został stracony w dniu 22 sierpnia 1953 roku w więzieniu mokotowskim.

Kim był natomiast wspomniany w treści tablicy Wojciech Wrzosek? Lakoniczne informacje na temat tej postaci znaleźć można w typowo propagandowej książce autorstwa Stefana Skwarka, Na wysuniętych posterunkach w walce o władzę ludową na Kielecczyźnie (1944-1954). Wojciech Wrzosek urodził się 25 marca 1913 roku. Był członkiem komitetu PPR i dowództwa dzielnicowego GL-AL w Drzewicy. Pełnił również funkcję sekretarza gminnego PPR, a następnie PZPR w Radzicach. Wbrew temu, co wyczytać można na tablicy, śmierć poniósł nie w maju, lecz we wrześniu.
Do rozpropagowania „czarnej legendy” Drągala II przyczyniła się niewątpliwie wspomniana powyżej książka Skwarka. Stefan Skwarek swoją „karierę” rozpoczął od funkcji wartownika w UB na Kielecczyźnie. Potem poprzez różnego rodzaju kursy dokształcające MSW został „naukowcem” Wyższej Szkoły Nauk Społecznych KC PZPR.
Świadkowie minionych zdarzeń wskazują, iż treść tablicy mówiąca o walkach w obronie mienia społecznego nie odpowiada prawdziwe. Wydarzenia rozegrały się w sklepie. Stroną atakującą był jednak nie Michalski, ale Wrzosek. Wszystko wskazuje na to, iż mamy tu do czynienia z obroną konieczną.

źródła wykorzystane:
S. Skwarek, Na wysuniętych posterunkach w walce o władzę ludową na Kielecczyźnie (1944-1954), wyd. Książka i Wiedza 1977

https://www.nasztomaszow.pl/

MAŁGORZATA JAROSZ
Magister historii, działaczka Brygady Małopolskiej. W swoich artykułach porusza najczęściej tematy związane z historią Kościoła i historią Polski.