Wśród wielu polskich organizacji narodowych niektóre ma znaczenie szczególne. Jedną z nich jest Obóz Wielkiej Polski (OWP). Czwartego grudnia obchodzić będziemy 89. rocznicę jego powstania.
Rok 1926 to czas znacznych przemian w ówczesnej Polsce. Drogą zbrojnego przewrotu (zwanego majowym) po władzę sięgnął Józef Piłsudski. Zapoczątkowało to okres tzw. sanacji. Rządy piłsudczyków szybko nabrały charakteru autorytarnego. Nowym prezydentem został Ignacy Mościcki. Jego uprawnienia wzrosły po 4 sierpnia, kiedy to w życie weszła tzw. nowela sierpniowa. Ten akt zmiany konstytucji wzmacniał władzę wykonawczą kosztem ustawodawczej. Prezydentowi przyznane zostało prawo rozwiązania parlamentu. Zmniejszono możliwość parlamentarnej kontroli rządu, ograniczono także swobodę ustalania prac budżetowych przez obie izby parlamentu. Te wydarzenia wzbudziły w środowiskach narodowych przekonanie o nieskuteczności dotychczasowego sposobu uprawiania polityki. Potrzebna była zmiana struktur partyjnych i odbudowa zaplecza.
Doprowadziło to do powołania 4 grudnia 1926 roku Obozu Wielkiej Polski. Zebranie założycielskie zorganizowane zostało w poznańskim hotelu ,,Bazar”. Na jej czele nowej organizacji narodowej stanął Roman Dmowski, który był też inicjatorem przedsięwzięcia. W działalności OWP widać było inspiracje jaką czerpał Dmowski z wzorców włoskich, zaprowadzonych tam przez Benita Mussoliniego. Miało to wyraz chociażby w strukturze organizacji. Wokół przewodniczącego (Wielkiego Oboźnego) stał organ doradczy, zwany Wielką Radą. Funkcje wykonawcze sprawował Wydział Wykonawczy. Oczywiście nie można powiedzieć, że Obóz był organizacją faszystowską.
W jego ideologii zamiast para religijnego kultu państwa, centralną pozycję zajmował bowiem naród. OWP miał zrzeszać różne środowiska narodowe, nie będąc jednocześnie stronnictwem politycznym. Jego zadaniem była praca, jak pisał Dmowski, ,,pod wezwaniem ogólnych zasad potrzebnych dla utrzymania Polski”. Większość członków Obozu rekrutowała się jednak ze Związku Ludowo-Narodowego, największej patii prawicowej partii politycznej złożonej głównie z narodowców.
Duże znaczenie w działalności OWP odgrywała jego młodzieżówka, czyli Ruch Młodych. Organizacja zyskiwała też poparcie głównie wśród młodzieży i studentów. Była też popularna pośród intelektualistów i klasy średniej, próbowała również oddziaływać na robotników i chłopów. Największe wpływy posiadała w miastach uniwersyteckich, szczególnie w Warszawie, a także w Wielkopolsce, na Pomorzu i na Śląsku. Władze sanacyjne wyczuwając w OWP zagrożenie dla siebie, rozpoczęły więc represje wobec aktywistów organizacji. Już w 1927 r. aresztowano czołowych 15 jej przedstawicieli. Zwalczanie ruchu przybrało na sile na początku lat trzydziestych. Do ostatecznego rozwiązania Obozu doszło 28 marca 1933 r. W tym czasie liczył on, według różnych źródeł, od 200 do 300 tys. działaczy.
Idee ruchu zostały przedstawione we ,,Wskazaniach programowych Obozu Wielkiej Polski” autorstwa m.in. Dmowskiego, gen. Stanisława Hallera, Romana Rybarskiego, czy Bohdana Wasiutyńskiego. OWP postulował odejście od demokratyczno-parlamentarnego modelu rządów. Wskazywano konieczność wzmocnienia władzy wykonawczej
i kształtowanie życia publicznego według zasad hierarchizmu i elitaryzmu. Miało to na celu organizowanie narodu jako, jak zaznaczał Dmowski ,, ciała zdolnego kierować się jedną myślą i działać według jednego planu.” Zdaniem działaczy Obozu Wielkiej Polski konieczna była także polonizacja słowiańskich mniejszości narodowych oraz walka z dominacją Żydów w handlu. Za cel dalekosiężny uznawano odzyskanie ziem należących wtedy do Niemiec, takich jak: Śląsk, ziemia lubuska, Pomorze oraz Warmia i Mazury. Głoszono też silne przywiązanie do religii rzymskokatolickiej. Miała być ona podstawą życia społecznego i wychowania młodych pokoleń.
W wizji gospodarczej ścierały się dwie opcje – wolnorynkowa i korporacyjna. Ta druga cieszyła się dużą popularnością wśród młodych działaczy. OWP posługiwał się wyrazistą symboliką. Znakiem rozpoznawczym aktywistów tej organizacji były piaskowe koszule lub bluzy mundurowe, granatowe spodnie i berety. Jej symbolem był Szczerbiec (Miecz Chrobrego), a główną pieśnią ,,Hymn Młodych” autorstwa Jana Kasprowicza.
Obóz Wielkiej Polski to ruch, o którym nie wolno zapominać, gdy mówi się o polskiej idei narodowej. Był on organizacją, która wydała wielu wybitnych działaczy i tchnęła nowego ducha w program narodowych środowisk. Stała się podwaliną pod powstanie Obozu Narodowo-Radykalnego, którego tradycje dziś kontynuujemy.
Filip Bator
