Radosław Węgliński: Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski ( 1898 – 1944 )

Stanisław Nakoniecznikow – Klukowski ps. „Gryf”, „Kiliński”, „Kmicic”, „Ordon”, „Wujek”, „Stanisław”,„Zan”- major kawalerii Wojska Polskiego, oraz pułkownik i komendant główny Narodowych Sił Zbrojnych. Syn Bolesława Nakoniecznikowa i Marii z Klukowskich, urodził się w Warszawie 27 XII 1898 roku. Początek jego kariery wojskowej datuje się na 1 stycznia 1919 roku, kiedy to dostał przydział do 3 pułku ułanów na froncie przeciwko bolszewikom. Podczas walk zostaje poważnie ranny w obie nogi, mimo to nie zaprzestał dalszej walki, co świadczyło o sile charakteru tego człowieka.

Po zakończonej wojnie jego kariera wojskowa nabiera tempa, począwszy od awansu do stopnia podporucznika kawalerii, brał udział w wielu szkoleniach i kursach oficerskich (Brześć, Grudziądz), pełnił służbę w kilku jednostkach Wojska Polskiego. W 1932 roku zostaje mianowany dowódcą szwadronu „Żurno” w Korpusie Ochrony Pogranicza. Zaangażowanie, siła ducha i wrodzony talent prowadzą do kolejnych awansów. 19.03.1939 roku jako major obejmuje dowództwo nad kawalerią dywizji w 2 DP Legionów w Armii ”Łódź”, wraz z którą brał udział w wojnie obronnej, m.in. broniąc twierdzy Modlin. Po rozbiciu jego oddziału na obrzeżach Warszawy dostaje się do niewoli niemieckiej, z której jednak szybko udaje mu się zbiec (październik 1939) do Warszawy, by tam wstąpić w szeregi ZWZ (Związek Walki Zbrojnej), tym samym obejmując stanowisko zastępcy komendanta Podokręgu II ZWZ na Mazowszu o kryptonimie ”Północ”.

Rok 1942 przyniósł rozłam w strukturach AK. Liczne aresztowania oraz nieporadność komendanta okręgu doprowadziło do odłączenia się części tego oddziału, wraz z majorem Nakoniecznikowem i przyłączenie się do powstających Narodowych Sił Zbrojnych. Szybko zostaje mianowanym dowódcą Okręgu II NSZ ”Mazowsze Północ”, przyjmując stopień podpułkownika, czego następstwem było wydanie na niego wyroku śmierci przez AK.

Sukcesy oddziału ppłk. Nakoniecznikowa doprowadziły do próby zamachu na jego osobę podjętą 6 II 1943 przez T. Zielińskiego na zlecenie Gestapo. Zamach nie odniósł jednak oczekiwanego skutku, zamiast dowódcy zginął jego zastępca mjr Majewski oraz adiutant por. Ruciński. Jesienią tego samego roku obejmuje on dowództwo nad Obszarem Północnym NSZ.

Początek roku 1944 przynosi zmianę relacji na linii AK-NSZ, 7 III 1944 roku zostaje podpisana umowa scaleniowa między organizacjami, co było bodźcem do rozłamu w strukturach NSZ i wyodrębnienia się NSZ-ONR, nad którym dowództwo przejmuje Stanisław Nakoniecznikow. Mimo opowiedzenia się za odrzuceniem propozycji scaleniowej, próbował on doprowadzić do porozumienia z AK, jednak kierownictwo stanowczo sprzeciwiało sie jego koncepcjom . Po śmierci płk. Tadeusza Kurcyusza ”Żegoty”, zostaje awansowany do stopnia pułkownika i obejmuje stanowisko zastępcy komendanta NSZ oraz Grupy operacyjnej Nr 1 ( która miała być odpowiedzialna za złączenie oddziałów partyzanckich NSZ-ONR w północnej cześć kraju).

Powstanie Warszawskie spędził w Warszawie, gdzie oddał się pod dowództwo płk. Antoniego Chruściela ps. ”Montera”, walczył między innymi w rejonie filharmonii. Podczas walk został ranny i przeszedł operację. Po upadku powstania razem z ludnością cywilną wydostaje się z miasta i kieruje w stronę Częstochowy, by tam 18 X 1944 znów objąć stanowisko Komendanta Głównego NSZ-ONR. Dwa dni później zostaje on wezwany na zebranie Rady Politycznej, po którym zostaje wykonany na nim wyrok śmierci za rzekomą chęć podporządkowania oddziałów NSZ komunistom. Wyrok wykonali Otmar Wawrzykowicz ps.”Oleś”, ”Kaczkowski” oraz ppor. Jacek Gumowski ps. ”Jacek” (nieświadomy kim była osoba ,na którą dostał zlecenie).

Przyczyna wydania wyroku śmierci na komendanta Nakoniecznikowa do dziś nie jest znana, istnieją liczne podejrzenia co do zleceniodawcy, m.in. PAL (Polska Armia Ludowa), PPR (Polska Partia Robotnicza) lub AL (Armia Ludowa). Inną wersję przedstawił też Komendant Okręgu Częstochowa NSZ-ONR, major Bolesław Karczewski ps. ”Karski” pisząc, że rzeczywistą przyczyną wykonania wyroku była chęć podporządkowania struktur NSZ-ONR dowództwu AK.

Radosław Węgliński

Źródła:

1. Paweł Brojek, 70. rocznica śmierci płk.Stanisława Nakoniecznikoff-Klukowskiego – komendanta Narodowych Sił Zbrojnych. http://www.prawy.pl/wiara/576-70-rocznica-smierci-plk-stanislawa-nakoniecznikoff-klukowskiego-komendanta-narodowych-sil-zbrojnych 29.05.2015r.

2. Jerzy Jaxa-Maderski, Na dwa fronty. Brygada Świętokrzyska NSZ. Przeciwko Niemcom, Sowietom i komunistom.
3. Leszek Żebrowski, http://nsz.com.pl/index.php/zyciorysy/522-nakoniecznikow-stanisaw-ps-gryf-kiliski-kmicic-ordon-wujek-stanisawzan 28.05.2015r.